Tijd voor een nieuwe aanpak

Reactie op Financieel Dagblad artikel ‘Hoog rendement, toch pensioenkorting’

26 feb 2013 - APG

In het artikel 'Hoog rendement, toch pensioenkorting', van 19 februari gaat het FD in op het feit dat pensioenfondsen korten op pensioenen, terwijl zij in 2012 zeer goede rendementen hebben gehaald. Dick Sluimers, APG, geeft een reactie.

Het FD-artikel citeert Theo Kocken en Lex Hoogduin, die betogen dat deze twee verschijnselen juist samenhangen. De lagere rente leidt immers niet alleen tot een stijging van de boekhoudkundige verplichtingen, maar ook tot een stijging van obligatiekoersen en daarmee tot een waardestijging van het vermogen van pensioenfondsen. In hun ogen moeten we ons dus niet laten misleiden door de goede rendementen van dit moment, want die zijn niets meer dan een afspiegeling van de gedaalde rente.

Nu is het mechanisme dat Kocken en Hoogduin beschrijven, theoretisch niet onjuist. Het is echter maar zeer beperkt van toepassing op het feitelijke, wereldwijde beleggingsbeleid van pensioenfondsen. Voor de meeste pensioenfondsen geldt dat hun beleggingen voor slechts 40% bestaan uit obligaties, waarbij overheidsobligaties ook nog eens de minderheid vormen. Zo belegt het pensioenfonds voor overheid en onderwijs bijvoorbeeld voor slechts 15% in overheidsobligaties. Van het rendement van 13,7% dat dit fonds in 2012 behaalde, kan dan ook maar 1,3% punt worden toegeschreven aan overheidsleningen. De rest is behaald op aandelen, bedrijfsobligaties, vastgoed, infrastructuur, private equity, etc. Dat is dus wezenlijk anders dan Kocken en Hoogduin betogen.

Het feit dat pensioenfondsen goede rendementen hebben behaald, is dus maar in beperkte mate een weerspiegeling van de gedaalde rente. Het is vooral het gevolg van een succesvol internationaal beleggingsbeleid. De ontwikkelingen aan beide zijden van de pensioenbalans zijn ook niet elkaars spiegelbeeld, zoals het artikel suggereert. Logisch, want de rendementen van pensioenfondsen volgen een geheel andere ontwikkeling dan het getal waarmee de verplichtingen worden berekend, de discontovoet. De discontovoet is immers de risicovrije rente in een aantal Noord-Europese landen, terwijl de pensioenfondsen  wereldwijd over veel meer categorieën beleggen. Door dat beleggingsbeleid hebben de meeste grote pensioenfondsen de afgelopen 10, 20 jaar rendementen gehaald van gemiddeld zo’n 7% per jaar. Ondanks de kredietcrisis.

Is dit een pleidooi om voor de discontovoet dan maar uit te gaan van de rendementen uit het verleden? Uiteraard niet. De gebruikte disconteringsvoet moet marktinformatie combineren met de aard van de verplichtingen. Maar de vraag is vooral hoe je dat doet, en of de huidige discontovoetbenadering niet te prudent is. We moeten ons niet rijk rekenen, maar we moeten ons ook niet arm rekenen. Want zo’n prudentie aanpak is niet onschadelijk, het versterkt uitslagen in de conjunctuur. In tijden van economische neergang en dus lage rentes, zullen pensioenfondsen zich geconfronteerd zien met stijgende verplichtingen. En vervolgens zullen zij moeten overgaan tot premieverhogingen en uiteindelijk pensioenkortingen. Van dit mechanisme ondervinden we inmiddels uitgebreid de gevolgen.

Naast de druk op inkomens die nodig is om de overheidsbegroting weer op orde te brengen, worden door deze pensioenkortingen ook de vermogens van de burgers in ons land fors geraakt. Van de 2.200 miljard vermogen die de Nederlanders bezitten, zit immers zo’n 1.000 miljard in hun pensioen. Dit betekent dat een belangrijke bron om de consumptie (weer) op gang te brengen, door het huidige beleid goeddeels wordt drooggelegd. En dat zien we ook. Het consumptieniveau in ons land is teruggevallen naar het niveau uit 2001 en zal dit jaar vermoedelijk verder dalen naar niveaus uit de vorige eeuw. De duurzame consumptie is het afgelopen jaar met bijna 12% afgenomen en de index voor het consumentenvertrouwen is in Nederland gedaald tot het laagste niveau sinds de start van deze reeks in 1986. Onze consumptiequote bedraagt momenteel 47% van ons BBP, terwijl onze buurman Duitsland op 57% zit. Wat de particuliere sector in ons land, door de toegenomen onzekerheid, vooral doet, is sparen. En het huidige toezichtbeleid dwingt de pensioenfondsen mee te sparen.

Zijn wij de enige die met deze problemen worden geconfronteerd? Nee, heel Europa worstelt met deze vragen. Dit geldt zowel voor de vormgeving van het toezicht op verzekeraars, als om het toezicht op pensioenfondsen. Zo wordt er bij verzekeraars niet alleen gekeken naar verschillende varianten van een UFR als stabiliserende factor, maar ook naar een opslag op de discontovoet die mag worden gebruikt wanneer de rentemarkt onder druk staat. Dit pakket aan compenserende maatregelen heeft als doel om tot beleidsmatige stabiliteit te komen. Europa zoekt met andere woorden praktische oplossingen voor praktische problemen.

In Nederland zoeken we daarentegen principiële oplossingen voor principiële problemen. Met principiële debatten als gevolg. Zo leveren Hoogduin en Kocken de cijfermatige onderbouwing voor de stelling dat het korten van pensioenen terecht is – ondanks de hoge rendementen van pensioenfondsen. Daarvoor gebruiken zij een theoretisch denkmodel dat geen goede weergave vormt van de praktijk. In de praktijk versterkt het huidige toezichtbeleid de conjuncturele neergang, zoals het beleid straks ook weer de hoogconjunctuur (te) sterk zal aanwakkeren. Van dat procyclische karakter moeten we af. Een verstandig toezichtbeleid neemt marktwaardering als uitgangspunt en combineert dat met een langetermijnperspectief en vooral een gezonde dosis pragmatisme.

Het is tijd voor een andere aanpak. Een aanpak die recht doet aan het wereldwijde beleggingsbeleid van pensioenfondsen en het gegeven dat pensioenvermogens een belangrijke macro-economische rol spelen in ons land. Een pragmatische aanpak die Nederland uit de crisis trekt, in plaats van een denkmodel dat ons land alleen maar theoretisch vooruit helpt.

Dick Sluimers is voorzitter van de Raad van Bestuur van pensioenuitvoerder APG en oud-directeur-generaal Rijksbegroting van het Ministerie van Financiën.

Uw pensioenartikelen

inhoud

Reader uitleg | Deel uw reader

U bevindt zich op uw eigen reader-pagina waar u de voor u interessante artikelen kunt verzamelen en bewaren. U kunt inloggen zodat u deze reader overal kunt lezen. U bent nog niet ingelogd en daarom worden deze artikelen alleen in deze sessie bewaard.

Login met uw Twitter of uw Facebook of uw LinkedIn account

Print de reader inhoud