Prijs van opdelen pensioenfonds in gescheiden leeftijdscohorten te hoog

26 may 2012 - Fieke van der Lecq, Jurre de Haan

In de verdeling van het pensioenvermogen tussen jong en oud wordt geregeld de vraag gesteld of het pensioenstelsel niet beter af zou zijn zonder risicodeling tussen de generaties. Een dergelijk pensioensysteem van cohortfondsen zal echter een lager pensioen bieden, voor zowel jong als oud.

De laatste tijd ruziën vertegenwoordigers van generaties binnen pensioenfondsen over de toekomst van het Nederlandse pensioenstelsel. Er wordt daarbij regelmatig gepleit voor een pensioencontract zonder overdrachten tussen generaties, waarbij de voordelen van collectiviteit en verplichte deelname wel behouden blijven. In feite splitsen ze pensioenfondsen dan op in cohortfondsen. Elke deelnemer schuift tijdens zijn leven door deze fondsen heen.

Binnen deze cohortfondsen heeft iedere generatie haar eigen collectieve beleggingsbeleid dat is afgestemd op de rendementsdoelstellingen en risicovoorkeuren van het leeftijdscohort. Daarbij zijn er geen overdrachten meer van de ene naar de andere generatie. Door de collectiviteit die gewaarborgd blijft, kunnen schaalvoordelen behouden blijven, waardoor de uitvoeringskosten relatief laag kunnen blijven.

Voordeel van een opdeling in cohortfondsen is dat ieder leeftijdscohort zijn eigen beleggingsbeleid heeft, waardoor er geen spanningen tussen jong en oud zijn. Er is immers enkel sprake van risicodeling tussen de belanghebbenden binnen een generatie. Een eigen beleggingsbeleid voor jongere generaties kan de angst wegnemen dat pensioenfondsen te veel rekening houden met de risicopreferenties van oudere generaties als gevolg van de vergrijzing. Daarbij moeten de rendementen van dat risicovollere beleggingsbeleid dan ook bij de jongeren terechtkomen: de doorsneeopbouw wordt verlaten.

Een ander voordeel van cohortfondsen ten opzichte van de huidige pensioencontracten is een heldere toekenning van eigendomsrechten. In de huidige pensioencontracten bouwen deelnemers een bepaalde nominale toezegging op, maar zijn er geen expliciete afspraken over het toekennen van overschotten bij goede beleggingsresultaten of de verdeling van tekorten in tijden van onderdekking.

Anders dan in het huidige collectieve contract kunnen mee- en tegenvallers van beleggingsresultaten in een systeem met cohortfondsen niet meer worden verdeeld over alle deelnemers. Door het verdwijnen van deze risicodeling tussen generaties is de volatiliteit van het beleggingsresultaat per deelnemer hoger dan in het huidige pensioensysteem.

Een tweede nadeel van cohortfondsen is dat deelnemers hun beleggingsmix iedere keer moeten aanpassen zodra zij in een volgend leeftijdscohort terecht komen. Het beursklimaat op het moment van de omzetting van de beleggingsmix kan daardoor dan van grote invloed zijn op de hoogte van de pensioenuitkomst. Een gevolg hiervan is dat cohorten met zeer uiteenlopende pensioenresultaten eindigen.

In de praktijk zal het bovendien lastig zijn het langlevenrisico enkel te kunnen delen binnen het leeftijdscohort, omdat cohorten als geheel ouder kunnen worden dan gedacht en omdat dit per cohort zal verschillen. Dan kan het ‘Loesje-effect’ optreden: het geld is op en er is nog leven over.

Daarom zullen cohorten dit risico bij een verzekeraar onderbrengen. Het opgebouwde pensioenvermogen wordt daarbij omgezet in een annuïteit, waarbij een bepaalde uitkering wordt toegezegd. Dit gaat niet alleen gepaard met een conversierisico, maar ook ten koste van het verwachte rendement en daarmee van het verwachte pensioeninkomen. Vanaf het moment van omzetting kan er namelijk geen beleggingsrisico meer worden genomen.

Al met al zijn er voordelen aan cohortfondsen, maar lijken de nadelen groter. De overstap naar cohortfondsen zal bovendien veel geld kosten, omdat de deelnemers uit doorsneeregelingen gecompenseerd moeten worden. Daarnaast zijn er nog implicaties te verwachten op het gebied van de verplichtstelling en de verplichte deelname.

De overstap naar cohortfondsen zal de transparantie rondom de pensioenregelingen ten goede komen. Bovendien komt een einde aan het lopende generatiedebat. De prijs hiervan is echter hoog: deelnemers zullen worden geconfronteerd met een lager en sterker uiteenlopend verwacht pensioen. Hierdoor zal de beleggingsmix naar alle waarschijnlijkheid conservatiever worden, uitgaande van een gelijk risicoprofiel. Hierdoor zullen zowel jongeren als ouderen in cohortfondsen geconfronteerd worden met een lager verwacht pensioen, dat bovendien sterk zal wisselen tussen generaties. Er is daarom veel voor te zeggen om de risicodeling tussen generaties in pensioencontracten te behouden.

Een uitgebreide versie van dit artikel vindt u in het blad Economische Statistische Berichten.

Bron: Het Financieel Dagblad (26/05/2012)

Uw pensioenartikelen

inhoud

Reader uitleg | Deel uw reader

U bevindt zich op uw eigen reader-pagina waar u de voor u interessante artikelen kunt verzamelen en bewaren. U kunt inloggen zodat u deze reader overal kunt lezen. U bent nog niet ingelogd en daarom worden deze artikelen alleen in deze sessie bewaard.

Login met uw Twitter of uw Facebook of uw LinkedIn account

Print de reader inhoud