'Liever in de oude sok?'

Kemna over kritiek op beleggingsbeleid pensioenfondsen

20 mar 2013 -

De druk op het verplichte, collectieve pensioen neemt toe. Er zijn oproepen om meer in Nederland te beleggen en na elke beurscrisis vragen ook veel mensen zich af waarom er überhaupt met 'hun geld wordt gegokt' op de beurs. Is de oude sok niet veel veiliger?

De druk op het verplichte, collectieve pensioen neemt toe. Van mensen die ontevreden zijn over de kortingen door pensioenfondsen, van de trend naar meer individuele regelingen en van jongeren die bang zijn dat de koek op is als zij met pensioen gaan. Ook zijn er oproepen om meer in Nederland te beleggen, of dat nu wel of geen rendabele investering is. Na elke beurscrisis vragen ook veel mensen zich af waarom er überhaupt met 'hun geld wordt gegokt' op de beurs. Is de oude sok niet veel veiliger?

Angelien Kemna

Angelien Kemna, hoofd beleggingen van APG, pensioenbelegger voor onder andere het ambtenarenfonds ABP, knippert niet meer met de ogen na het horen van de litanie aan klachten. Haar antwoord: openheid geven en vragen blijven beantwoorden. Om direct het misverstand uit de weg te ruimen dat pensioenfondsen alleen maar geld kosten: 'Iedere deelnemer krijgt in euro's fors meer aan pensioen uitgekeerd dan samen door werkgever en werknemer aan premie is betaald. Het pensioen van een gemiddelde deelnemer kan oplopen tot 4 keer de betaalde premie.'

Vooral het beleggingbeleid moet Kemna regelmatig verdedigen. Dit is op zich vreemd want de kortingen op de pensioenen zijn niet zozeer een gevolg van tegenvallende beursrendementen, maar veeleer van de lage rekenrente en de steeds hogere levensverwachting. Het eerste leidt ertoe dat er hogere buffers nodig zijn om de pensioenaanspraken te dekken, het andere dat er meer pensioenvermogen nodig is dan steeds werd verwacht. Kemna: 'Over de laatste 20 jaar heeft APG een beleggingsrendement gehaald van meer dan 7% rendement per jaar. Netto, na aftrek van alle kosten.'

De kritiek komt als de dekkingsgraden van de pensioenfondsen in het rood duiken, zelfs als de beurzen in de plus staan. Kunnen ze niet eens minder risicovol beleggen? Bijvoorbeeld in veilige staatsobligaties, zoals ze vroeger verplicht waren? Dan hadden ze de laatste 10 jaar wellicht meer verdiend dan met aandelen. Kemna is niet onder de indruk. 'Achteraf weet je met beleggen altijd wat je had kunnen doen, welke bubbel je het meeste rendement zou hebben bezorgd. Maar op het moment dat je die keuze maakt, komt dat neer op gokken. Je moet dan bovendien zorgen dat je er op tijd uit bent. Wij gaan niet voor de hoogste rendementen, maar voor een op de lange termijn stabiel rendement. Dat vereist een gelijkmatige mix van zorgvuldig uitgewogen beleggingen met een aanvaardbaar risico.'

Er gaan bij elke beurscrisis ook stemmen op om maar helemaal niet meer te beleggen. Zelfs de oude sok wordt liefkozend als alternatief genoemd. Of de spaarrekening. Inderdaad een stuk veiliger, maar het leidt wel tot een lager pensioen omdat er geen of minder rendement wordt gemaakt. Tenzij er meer geld in de 'pensioensok' worden gestopt.

Sok, spaarrekening of beleggen

Om een aanvullend pensioen van circa 1000 euro per maand aan te kopen, moet een 65-jarige man op dit moment de beschikking hebben over zo’n 220.000 euro. Voor mensen die pas over 30 jaar met pensioen gaan, zal het benodigde bedrag hoger zijn, omdat de 1000 euro per maand waarschijnlijk langer uitgekeerd zal moeten worden als gevolg van de stijgende levensverwachting. Ook is 1000 euro pensioen dan in koopkracht een minder groot bedrag dan nu, als gevolg van inflatie.

Als we echter deze € 220.000 voor het gemak aanhouden, dan zou iemand nu in een oude sok € 220.000 moeten storten om datzelfde bedrag over 30 jaar er weer uit te kunnen halen. Door 30 jaar lang elke maand € 611,11 in te leggen kom je er ook. Bij een spaarrekening is een eenmalige storting van € 90.637 nodig, of € 379 per maand, uitgaande van een gemiddelde rentevergoeding van 3%. Bij een beleggingsmandje dat gemiddeld 7% oplevert zijn de bedragen respectievelijk € 28.901 en € 187. Beleggen is op lange termijn het voordeligst, sparen is misschien voor sommigen nog een optie, de oude sok zeker niet.

Voor wie wil weten wat een maandelijkse storting van €100 over 30 jaar aan pensioenkapitaal oplevert: bij een oude sok is dat € 36.000, op de spaarrekening (wederom bij 3% gemiddeld) € 58.014 en bij beleggen tegen 7% gemiddeld is het eindkapitaal € 117.606. Bij een maandelijkse storting van € 200 kunt u de bedragen verdubbelen, bij € 300 verdriedubbelen en zo verder.

Met de belastingheffing in box 3 is in deze vergelijkingen geen rekening gehouden.

Zelf doen

Niet alleen de manier van pensioenopbouw ligt onder vuur, ook denken met name veel jongeren dat ze beter zelf kunnen beleggen, in een individuele pensioenpot. Ook veel werkgevers vinden dat een goed plan, omdat dit het beleggingsrisico bij de individuele werknemers legt en niet langer deels bij hen. Kemna is geen voorstander van dergelijke individuele pensioenpotten. 'In de Verenigde Staten heb ik hier de gevolgen van gezien. Gepensioneerden die in trailerparken wonen. Mensen van 72 die bij hun laatste werkgever aankloppen om nog wat te werken omdat hun pensioen op is.'

Maak je van pensioen een individuele keuze, dan vraagt Kemna zich af hoeveel mensen daadwerkelijk elke maand iets opzij gaan leggen. Daarbij komt dat niet iedereen verstand heeft van beleggen. 'Ik zal me nog wel redden, maar hoe zit het met de beleggingskennis van brandweerlieden, onderwijzers en bouwvakkers? Voor hen is beleggen geen dagelijkse kost.'

Uit onderzoek blijkt dat zelfs ervaren particuliere beleggers zich vaak teveel door hun emoties laten leiden en op de verkeerde momenten kopen of verkopen. Ze kopen op hoogtepunten en verkopen als de beurs omlaag dendert. 'Terwijl je bij zo'n crisis beter even stil kunt zitten, zelfs moet bijkopen indien mogelijk.'

Keurslijf

Maar ook pensioenfondsen zitten in een keurslijf, niet van de eigen emotie, maar van toezichthouder DNB. Die legt risicobeperkingen op die de beleggingsvrijheid van fondsen inperken. Aanhakend op het eigen voorbeeld van Kemna dwingt dit pensioenfondsen bijvoorbeeld om bij een crisis juist wel aandelen te verkopen. Of om renteswaps te kopen om renterisico af te dekken, waarbij diezelfde rentederivaten ook voor forse verliezen kunnen zorgen.

Kemna: 'Bij de ict-crisis in 2001 is dat inderdaad niet goed gegaan. Pensioenfondsen en verzekeraars werden toen min of meer gedwongen om procyclisch te beleggen. Ook de toezichthouder heeft echter van die crisis geleerd', aldus Kemna. Zij doelt hierbij op de versoepeling dat DNB bij de meest recente crisis in 2008 pensioenfondsen meer tijd gaf om (aandelen)risico af te bouwen. Sommige fondsen hebben echter uiteindelijk wel degelijk aandelen verkocht om dezelfde aandelen later tegen hogere koersen weer in te kopen. Van tijdens de crisis aandelen bijkopen was in ieder geval nauwelijks sprake'. De beleggingsvrijheid van fondsen wordt bovendien bedreigd door de verwachting dat ze voldoen aan politieke en/of maatschappelijke wensen, hoe goed bedoeld ook. Men wil dat de fondsen duurzamer beleggen, meer in Nederland beleggen om de economie te stimuleren en de meest recente is dat ze zoveel mogelijk hypotheken moeten opkopen om de woningmarkt weer vlot te trekken. Dat kan haaks staan op de doelstelling een stabiel rendement te halen dat voldoende is om de pensioenverplichtingen te kunnen dekken. 'Ik zal echter nooit ergens geld insteken als dat niet voldoende rendement oplevert voor het risico dat je loopt', stelt Kemna resoluut. 'Wij zouden significant minder rendement behalen en meer risico lopen indien we veel meer of zelfs alleen maar in Nederland zouden beleggen.'

Uw pensioenartikelen

inhoud

Reader uitleg | Deel uw reader

U bevindt zich op uw eigen reader-pagina waar u de voor u interessante artikelen kunt verzamelen en bewaren. U kunt inloggen zodat u deze reader overal kunt lezen. U bent nog niet ingelogd en daarom worden deze artikelen alleen in deze sessie bewaard.

Login met uw Twitter of uw Facebook of uw LinkedIn account

Print de reader inhoud